Jan Pronk

Presently I am holding a Chair in the Theory and Practice of International Development at the Institute of Social Studies, The Hague. I am a former politician in the Netherlands. I have also served as an international civil servant in various capacities in the UN. More

Columns

Drogreden # 9: Koopman of Dominee?
Waarom laten we ons telkens weer verleiden tot een discussie over de vraag: koopman of dominee? Waarom die steeds herhaalde claim, dat er gekozen moet worden tussen twee sjablonen, waar ieder het zijne bij kan denken, zodat een keus geen duidelijkheid verschaft? Men kan proberen dat te omzeilen door te kiezen voor en/en: Nederland dient in de relatie tot het buitenland zowel koopman als dominee te zijn. Maar wat houdt dat in? Wie zijn die koopman en die dominee? Hoe ben je dat of word je dat?
Vice Versa, december 2014

Het loopt uit de hand
Drie vragen dringen zich op, nu we dagelijks beelden zien van oorlog en geweld. Leidt vooruitgang tot meer vrede, of juist niet? Zijn de internationale verhoudingen anders dan in 1914, bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog? Herleeft de Koude Oorlog?
Vice Versa, oktober 2014

Na 2015
Buiten het wereldje van ontwikkelings- en milieudeskundigen is er weinig aandacht voor, maar er worden momenteel intensieve onderhandelingen gevoerd over de zogeheten mondiale ontwikkelingsagenda na 2015. Er wordt gebruik gemaakt van moderne communicatietechnologie om alle mogelijke maatschappelijke groepen overal vandaan te laten meespreken. Nooit eerder vonden VN onderhandelingen op een dergelijke wijze plaats. Dat verplicht alle regeringen om het proces zowel als de uitkomsten serieus te nemen. Dit reikt verder dan ontwikkelingssamenwerking. Het gaat ook om binnenlands beleid.
Nieuwe Liefde, Herfst 2014

Drogreden #8: Voedsel of vrijheid?
Wat heb je aan vrijheid, als je omkomt van honger? Vrijheid voor stervenden is leeg. Je moet overleven voordat je vrijheid op waarde kunt schatten. Gaat voedsel dus boven vrijheid? Nee, dit is wederom een drogreden. In ontwikkelingsbeleid staat vrijheid voorop, want vrijheid betekent het recht de macht uit te dagen en te vechten voor het voedsel dat ons toekomt.
Vice Versa, juli 2014

Het gelijk van het Westen
Binnen Rusland heersen nationalistische en groot-Russische sentimenten. Het regime licht de hand met burgerlijke vrijheden, mensenrechten en democratische procedures. Het heeft met de inlijving van de Krim het internationale recht geschonden. Maar een andere westerse politiek had een en ander misschien kunnen voorkomen.
Nieuwe Liefde, Zomer 2014

Drogreden #7: Mensenrechten zijn westers
Schendingen worden overal op dezelfde wijze ervaren. Moeders, die kinderen verliezen door armoede of geweld, treuren daarover in Afrika en Azië evenzeer als in Europa. De universele erkenning van mensenrechten is het resultaat van een wereldwijde strijd van mensen tegen machten, in binnen- en buitenland. Er is ook een universele plicht om tegen schendingen in het geweer te komen, mits dat geloofwaardig gebeurt.
Vice Versa, April 2014

Drogreden #6: Opvang vluchtelingen in eigen regio is beter
Het klinkt aannemelijk. Maar de vraag is: beter voor wie? Voor de vluchtelingen zelf? Voor de landen in de omgeving van het land waar de burgeroorlog woedt? Of voor de landen die de vluchtelingen niet hoeven op te vangen, omdat zij verder weg gelegen zijn?
Vice Versa, maart 2014

WO 2.0
Christopher Clark heeft geschreven dat de Europese leiders in 1914 slaapwandelend ten oorlog trokken. De kans dat bestaande internationale spanningen uitlopen op een nieuwe wereldbrand wordt momenteel laag ingeschat. Maar er is iets aan de gang in de wereld, dat lijkt op een steeds grotere veenbrand in het Midden Oosten, Afrika en Azië. Het geweld dat daarmee gepaard gaat maakt miljoenen slachtoffers. Een derde wereldoorlog is niet uitgebroken, maar voor velen in de wereld lijkt het WO 2.0. Die gaat tot nu toe aan Europa voorbij. Maar we kunnen er blunderend in struikelen. Misschien wordt er nu meer geslaapwandeld dan in 1914.
Nieuwe Liefde, Februari 2014

Drogreden #5: Fragiele staten verdienen de meeste aandacht
Stabiliteit is een voorwaarde voor ontwikkeling. Daarom verdienen fragiele staten in het kader van ontwikkelingssamenwerking meer aandacht en hulp dan andere landen. Als zij die niet krijgen is het risico groot, dat de instabiliteit en het geweld overslaan op buurlanden, op de regio en ook op stabiele landen in het Westen. Er lijkt geen speld tussen te krijgen, maar toch is het een drogreden. Fragiliteit is minder een kwestie van analyse dan van definitie. Vermeend stabiele staten kunnen snel omvallen, ten gevolge van interne dan wel als externe factoren. Draai de beleidsconclusie maar om: concentreer de aandacht op ontwikkelingen binnen staten die nog niet fragiel zijn. Voor je het weet is het te laat.
Vice Versa, December 2013

Swap Aid for Trade
Surely the Netherlands can’t condone Israel gaining a comparative advantage from illegal activities?
Dutchnews, 10 December 2013

Voor Israël kan geen uitzondering gelden
Het kan toch niet zo zijn dat Nederland er mee instemt dat Israël concurrentievoordeel haalt uit illegale activiteiten.
Trouw, 9 december 2013

Stop, sluit en vertrek
Voor de bierproductie in Afrika wordt minder water gebruikt dan vroeger. Dat is het resultaat van nieuwe investeringen en een nieuwe technologie, die uiteindelijk leidt tot lagere kosten en hogere winst. De regering heeft Heineken geprezen als een uniek voorbeeld van duurzaamheid. Niets is minder waar: hoe meer bier wordt verkocht aan mannen en jongens in Congo, hoe minder geld zij hun vrouwen geven voor voedsel, onderwijs en gezondheidszorg voor de kinderen. Een bierproducent die duurzaamheid pretendeert, past slechts een enkele keus: stop de productie, sluit de fabriek en vertrek.
Nieuwe Liefde, november 2013

Drogreden#4: Groei is het beste medicijn tegen conflicten
Groei helpt armoede tegen te gaan en armoede is de bakermat van conflict. Ook wanneer een conflict geen sociaaleconomische drijfveren kent, maar wordt veroorzaakt door religieuze, tribale, etnische of anderszins culturele tegenstellingen, werkt groei als smeermiddel. Immers, de koek wordt groter, iedereen krijgt een groter stuk en daardoor worden tegenstellingen hoe dan ook verzacht. Die redenering ziet er goed uit, maar is te mooi om waar te zijn.
Vice Versa, oktober 2013

Drogreden#3: Biedt datgene aan waarin je zelf excelleert
Donorlanden doen er goed aan zich te concentreren op sectoren waarin zij echt iets te bieden hebben. Dat zijn vooral sectoren waarin hun bedrijven zich qua kennis en technologie een voorsprong hebben verworven. Hier lijkt weinig tegen in te brengen. Toch is dit een drogreden
Vice Versa, september 2013

De nieuwe Apartheid keren
Na bijna vijftig jaar lid te zijn geweest van de PvdA heb ik een afscheidsbrief verstuurd. Ik schreef dat de PvdA haar beginselen verkwanselt en niet meer sociaaldemocratisch is. Sommigen verwijten mij niet te zien dat de wereld veranderd is. Inderdaad, maar ik lees de tijden anders.
Nieuwe Liefde, September 2013

Ga, kijk, luister, voel, ruik en proef wat er leeft en speelt
Een advies
Coolpolitics Masterclass 2013

Regie over de ruimte
Wat willen we met de ruimte? Kiezen we voor concentraties van wonen en werken in het Westen, of voor spreiding? Stellen we groei boven al, of hechten we aan natuur en milieu? Blijven we ruimte reserveren voor landbouw, of moet die plaatsmaken voor bebouwing? Mogen steden uitwaaieren of prefereren we de compacte stad? Staat ruimtelijke ordening in dienst van een ongebreidelde mobiliteit, of geven we voorrang aan bescherming van flora en fauna, rust, stilte, schoonheid, openheid, variatie en recreatie? Kiezen we voor moderniteit en massale constructies, of blijft er ruimte voor traditie, landschap, cultureel erfgoed en menselijke maat? Dat zijn vragen van ruimtelijke kwaliteit.
Agora, juni 2013

Conflict in Syrië verdient oplossing
Syrië is een kruitvat, meer dan Libië twee jaar geleden, en ook meer dan Irak aan het begin van deze eeuw. Het is eigenlijk angstaanjagend. De burgeroorlog in Syrië kan uitlopen op een oorlog over nationale grenzen heen.
Trouw, 8 juni 2013

Iets te verbergen?
Nederland laadt de schijn op zich op dat er iets te verbergen valt en dat ons land op de een of andere manier iets te maken heeft gehad met de staatsgreep van de 1980, en indirect medeverantwoordelijk is voor de decembermoorden in 1982. Hiermee wordt Bouterse in de kaart gespeeld.
Nieuwe Liefde, Juni 2013

Versnippering
Door spreiding van hulp als versnippering te kwalificeren raken argumenten die kunnen worden ontleend aan de eisen van het ontwikkelingsproces zelf buiten beeld. Kennelijk gaat het meer om de efficiency van de hulp vanuit het gezichtspunt van de donor, dan om de effectiviteit van het ontwikkelingsbeleid van het land zelf.
Vice Versa, mei 2013

Een brug te ver
Voor het eerst in de geschiedenis van het Nederlandse vluchtelingenbeleid, beperken asielzoekers, vluchtelingen en zogenaamde illegalen zich niet meer tot het vragen van opvang. Zij protesteren tegen onrecht dat hen in Nederland wordt aangedaan. Ze zijn in verzet gekomen. Daarvan getuigden kampen in Ter Apel, Amsterdam en Den Haag. De autoriteiten hebben die kampen gesloten. Maar het verzet gaat door. Asielzoekenden wachten onze welwillendheid niet langer af, maar nemen hun lot, wederom, in eigen hand.
Nieuwe Liefde, Februari 2013

Drogredenen
Ontwikkelingssamenwerking is uit. Moderne mensen beschouwen ontwikkelingssamenwerking als iets van het verleden, niet langer nodig, of nooit nodig geweest. Meer welwillende commentatoren spreken zich uit voor iets geheel nieuws, dat haaks zou staan op zogenoemde ‘traditionele’ ontwikkelingssamenwerking. Wat als traditioneel wordt bestempeld, wordt zelden omschreven. De betiteling volstaat. Wat nieuw is, lijkt vaak als twee druppels water op initiatieven die al decennia geleden werden beproefd.
Vice Versa, Februari 2013

Mali verdient hulp tegen aanval van buitenaf
Tsjaad, Niger, de Centraal Afrikaanse Republiek, Mali en Mauritanië zijn zwakke en arme staten. Het zijn voormalige Franse koloniën, wier grondgebied koloniaal is bepaald, net als de samenstelling van hun bevolking. Hun grenzen zijn poreus, en worden regelmatig overschreden door nomadische groepen die wel moeten trekken om in hun levensonderhoud te voorzien. Hun middenklasse is zwak, de armoede is groot en het perspectief op vooruitgang gering. Al deze landen kunnen gemakkelijk van buitenaf worden gedestabiliseerd
Trouw, 25 januari 2013

Er is hoop voor Syrië als VS en Rusland samen optrekken
Is de kans daarop reëel? De beide grootmachten hebben tot nu toe niet willen samenwerken, maar elkaar verketterd. Toch is het niet uitgesloten dat zij bij elkaar gaan zitten en de bereidheid tonen de wederzijdse geopolitieke belangen te benoemen, te respecteren en gezamenlijk in te zetten om de regering en de oppositie in Syrië te dwingen serieus met elkaar te onderhandelen.
Trouw, 5 Januari 2013

Trade, Not Aid
De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel dient niet de export van Nederland naar de ontwikkelingslanden te bevorderen, maar de import uit die landen. Dat zou pas coherent beleid zijn. Maar het staat haaks op het regeerakkoord, dat in meer dan een opzicht duurzame belangen van ontwikkelingslanden ondergeschikt maakt aan Nederlandse commercie.
Vice Versa, december 2012

more...

Essays

Decentralization: Why, What, and to Whom?
Foreword to: Joakim Öjendal & Anki Dellnäs, The Imperative of Good Local Governance. Challenges for the Next Decade of Decentralisation. United Nations University Press, Tokyo, 2013

The Development Consensus
Paper presented at the Tribute Seminar in Honour of Dr. Gamani Corea. Palais des Nations, ONU, Geneva, 20 March 2014

Shining India, de keerzijde
In: De Gids, november 2013, nr. 7

Het verhoor
Toneelstuk het Zuidelijk Toneel, Tilburg, 26 oktober 2013

Enduring Srebrenica
The book of Srebrenica cannot be closed. The victims will not forget what happened and they will recall events, also after the perpetrators have been tried. The story will have to be told and retold, by the spoken or the written word and with images, during commemorations of the dead and in classrooms, as long as the survivors and their children demand this. Preface to: Claudia Heinermann, Enduring Srebrenica, Westerbork, 2012 (photobook)
Preface to: Claudia Heinermann, Enduring Srebrenica, Westerbork, 2012 (photobook)

Beginselen en politiek
Onbehagen over het reilen en zeilen van de maatschappij is voor alle partijen een bestaansgrond. Politieke partijen vertalen die onvrede in een perspectief, al dan niet gebaseeerd op beginselen, en een programma dat beoogt het perspectief dichterbij te brengen. Er is meer nodig dan een herijking van beginselen en een percipiering van het algemeen belang. Het politieke bestel dient vernieuwd te worden. Dat is niet gemakkelijk, want de machtspositie van politieke partijen is in het geding. Vernieuwing van de democratische besluitvorming teneinde de betrokkenheid van burgers te vergroten kan de positie van politieke partijen verzwakken. Maar verandering van machtsverhoudingen is inherent aan politiek en bovendien: politieke partijen die niet wensen te vernieuwen zijn gedoemd hun positie te verliezen.
Voorwoord in: Joel Voordewind, ‘Ben ik nou gek?’, Heerenveen, 2012

The United Nations. Values, Practices, and Reform.
The present system is no longer able to addres the main challenges for humankind. Ten proposals for reform.
In: Development Dialogue, no 57, December 2011, pp 163 - 181

Geen vijanden
Solidariteit met slachtoffers van geweld vraagt niet alleen compassie, maar ook inzicht in machtsverhoudingen. Vreedzaam protest vereist volharding en geloof dat het werkt. Geweldloos verzet vereist moed. Dat alles vergt partij kiezen, niet voor de ene dan wel de andere partij, maar voor de slachtoffers. En, zo schrijft Anne de Jong, het vergt strijd: strijd tegen angst, vooroordelen en haat. In dit boek laat de schrijfster zien dat vreedzaam protest en verzet wezenlijk moeilijker is dan gewelddadig verzet. Je kunt pas echt kiezen voor daadwerkelijk geweldloos verzet als je ook je eigen angst overwint en bereid bent je volledig kwetsbaar op te stellen. Maar wie dat doet mag er ook van uitgaan dat geweldloos verzet meer uitzicht biedt dan geweld
In: Anne de Jong, Geen vijanden, Amsterdam, Rainbow, 2011

The quest for sustainability: some reflections
As a student in economics, I was intrigued by questions concerning self-sustaining growth. Presently, my main academic and political interest is with sustainable development. Theoretically, this is a world of difference: Development instead of growth and sustainable rather than perpetual. Have priorities changed?
In: Development,Vol 54, nr 2, June 2011, pp.155 - 160

The United Nations in a World of Conflict
A commentary on a text from Erskine Barton Childers with a threefold appeal: believe in the opportunities that present themselves, get mobilised and confront selfish powers. That is what the founding fathers of the UN had in mind. It is still worth a try.
A commentary on a text from Erskine Barton Childers <br />In: Development Dialogue, No 56, June 2011

Geen interventies zonder politieke oplossingen
De recente Veiligheidsraadresoluties voor de Ivoorkust en Libië zijn de eerste waarin de bescherming van mensen vooropstaat. Dat is vooruitgang. Maar in situaties van massale en grove schendingen van mensenrechten, grootschalig geweld tegen de eigen bevolking, onderdrukking van minderheden, en het ombrengen van politieke tegenstanders is meer nodig dan een militaire interventie.
In: Socialisme en Democratie, Jaargang 68, nr 4, April 2011

Eeuwig profijt
Koloniaal profijt resulteert in een langdurige voorsprong van koloniale mogendheden. Die kan vervolgens worden gebruikt om de economische ontwikkeling van voormalige koloniën te dwarsbomen. De voorsprong bestendigt zich zelf.<br /> Besprekingsartikel van: Jan Breman, <em>Koloniaal profijt van onvrije arbeid</em>
In: De Groene Amsterdammer, 14 April 2011

Er uit geschopt of uitgetreden?
"De onafhankelijkheid is Suriname opgedrongen en het land is te vroeg onafhankelijk geworden. Dat is allemaal de schuld van het kabinet Den Uyl. ..."
In: John Leerdam en Noraly Beijer, Suriname en ik. Amsterdam: Meulenhoff, 2010

Ontwikkeling is meer dan modernisering
Het recente rapport van de WRR over ontwikkelingssamenwerking, Minder pretentie, meer ambitie, is gebaseerd op een eenzijdige definitie van ontwikkeling en een aanvechtbare analyse van ontwikkelingsprocessen
Roodkoper, 14e jaargang, nr. 2, juni 2010.

Locked in Waiting Rooms Beyond the Purview of Politicians
A study on capitalism, labour relations and neo-bondage in the formal and informal sector of agriculture and industry in India
Review article of Jan Breman, The Poverty Regime in Village India, New Delhi, Oxford University Press, 2007.<br />The Journal of Peasant Studies, 36 (4)

more...

Speeches

Post 2015: Changing Tracks
Speech Seminar ‘Development in Theory and Practice’ on the occasion of the retirement of Professor Michiel Keyzer, Center for World Food Studies, Free University Amsterdam, 27 June 2014

Preventing Conflict Escalation. Hearts & Minds. Boots & Brains.
Robert Milders Lecture, Central European University, Budapest, 8 May 2014

Een minuut stilte - 4 mei 2014
Toespraak Nationale Dodenherdenking, 4 mei 2014, Grote Kerk, 's Hertogenbosch

“If you do not remember, you do not know where to go”
Address Memorial Ceremony ‘Kwibuka 20’ of the Genocide in Rwanda, April 1994. The Hague, 14 February 2014

Partij kiezen
Toespraak symposium ‘Participatief onderzoek samen met gemarginaliseerde populaties’, ter gelegenheid emeritaat Prof Ivan Wolffers, Vrije Universiteit, Amsterdam, 31 januari 2014

Tekenen voor vrede
Toespraak bij de opening van de tentoonstelling van affiches van Len Munnik, gemaakt voor IKV Pax Christi, Breda, Centrale Bibliotheek, 19 september 2013

Srebrenica: de pijn blijft
Toespraak bij de opening van de fototentoonstelling ‘Enduring Srebrenica’. Foto’s: Claudia Heinermann. Mechelen, Kazerne Dossin, Memoriaal Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en de Mensenrechten, 17 september 2013

Verspilde moeite
Toespraak symposium ter gelegenheid van de 80e verjaardag Frits Bolkestein, Amstelkerk, Amsterdam, 27 juni 2013

Lalla Rookh, De reis vervolgd
Lalla Rookh Lezing, Den Haag, 31 mei 2013

Peter Kooijmans. Ontwapening: doel en middel
Symposium ter herdenking Prof. P.H. Kooijmans, Universiteit Leiden 26 april 2013

Corporate Social Responsibility. Don’t Put All Your Eggs in One Basket
Keynote Address Conference on Global Social Responsibility, Dhaka, Bangladesh, 28 February 2013

Post-Conflict Peacebuilding. Don’t put the cart before the horse
Hans Singer Lecture, Institute of Development Studies, University of Sussex, Brighton, UK, 14 November 2012

Peacekeeping: Acting as a Good Tailor When the Need Arises
Erskine Childers Lecture, London, 10 September 2012

Lost in Expectations. Social Democracy Today
Adress to Social Democracy Conference, Flinders University, Adelaide, Australia, 17 February 2012

more...

Interviews

Hoe Hippocrates-proof is Jan Pronk?
In: Vice Versa, oktober 2014

"Ik ben lastig, altijd geweest"
In: Algemeen Dagblad, 23 december 2013

Chili was anders, hoopgevend en uniek in Latijns-Amerika
In: “40 Jaar, 40 verhalen. Chileense vluchtelingen en solidariteit”, Amsterdam, 2013

Nederland kan geen monocultureel eilandje blijven
In: Zaman Vandaag, 18 juni 2013

Afscheid van de PvdA
Radio interview 'De overnachting', BNN, 9 juni 2013

"We need a countervailing power in the system"
In: Lider Magazine (Croatia), January 2013

'Despenalizar a jóvenes ayuda'
In: Prensa Libre, (Guatemala), June 17, 2012

"Geweldloos verzet is iets heel moedigs ...."
In: De Brug, december 2011

People have the power
SID Forum, June 1, 2011

A European Perspective on Public Health
Impact, Population Services International, May 2011

Geloofwaardigheid van moreel appèl
In: Bech Report, nr 3, December 2010

Veiligheid brengen in Europees verband
In: ARMEX, December 2010

Ocampo Will Not Succeed Bringing Bashir to The Hague
In: Sudan Nile, 28 Oktober 2010

"Ik denk dat opgroeiende mensen in onze samenleving veel langer een kinderlijke nieuwsgierigheid en oprechte interesse voor de ander zouden moeten vasthouden"
In: Janneke Juffermans "Grenzeloos Gedreven", Amsterdam, 2010

more...

Video


Lezing VSO, Utrecht, 8 juni 2013
Preview


Toespraak Evert Vermeer Stichting, Amsterdam, 11 mei 2012
Preview


De Kist, EO TV uitzending 8 december 2011.
Preview


College Lowlands, Ontwikkelingssamenwerking: ratio, belang, ethiek, effect
21 Augustus 2011
Preview


Kapuscinski lecture, London 16 February 2011
Preview

more...