Jan Pronk
Presently I am holding a Chair in the Theory and Practice of International Development at the Institute of Social Studies, The Hague. I am a former politician in the Netherlands. I have also served as an international civil servant in various capacities in the UN. More
Columns
Versnippering
Door spreiding van hulp als versnippering te kwalificeren raken argumenten die kunnen worden ontleend aan de eisen van het ontwikkelingsproces zelf buiten beeld. Kennelijk gaat het meer om de efficiency van de hulp vanuit het gezichtspunt van de donor, dan om de effectiviteit van het ontwikkelingsbeleid van het land zelf.
Vice Versa, mei 2013
Een brug te ver
Voor het eerst in de geschiedenis van het Nederlandse vluchtelingenbeleid, beperken asielzoekers, vluchtelingen en zogenaamde illegalen zich niet meer tot het vragen van opvang. Zij protesteren tegen onrecht dat hen in Nederland wordt aangedaan. Ze zijn in verzet gekomen. Daarvan getuigden kampen in Ter Apel, Amsterdam en Den Haag. De autoriteiten hebben die kampen gesloten. Maar het verzet gaat door. Asielzoekenden wachten onze welwillendheid niet langer af, maar nemen hun lot, wederom, in eigen hand.
Nieuwe Liefde, Februari 2013
Drogredenen
Ontwikkelingssamenwerking is uit. Moderne mensen beschouwen ontwikkelingssamenwerking als iets van het verleden, niet langer nodig, of nooit nodig geweest. Meer welwillende commentatoren spreken zich uit voor iets geheel nieuws, dat haaks zou staan op zogenoemde ‘traditionele’ ontwikkelingssamenwerking. Wat als traditioneel wordt bestempeld, wordt zelden omschreven. De betiteling volstaat. Wat nieuw is, lijkt vaak als twee druppels water op initiatieven die al decennia geleden werden beproefd.
Vice Versa, Februari 2013
Mali verdient hulp tegen aanval van buitenaf
Tsjaad, Niger, de Centraal Afrikaanse Republiek, Mali en Mauritanië zijn zwakke en arme staten. Het zijn voormalige Franse koloniën, wier grondgebied koloniaal is bepaald, net als de samenstelling van hun bevolking. Hun grenzen zijn poreus, en worden regelmatig overschreden door nomadische groepen die wel moeten trekken om in hun levensonderhoud te voorzien. Hun middenklasse is zwak, de armoede is groot en het perspectief op vooruitgang gering. Al deze landen kunnen gemakkelijk van buitenaf worden gedestabiliseerd
Trouw, 25 januari 2013
Er is hoop voor Syrië als VS en Rusland samen optrekken
Is de kans daarop reëel? De beide grootmachten hebben tot nu toe niet willen samenwerken, maar elkaar verketterd. Toch is het niet uitgesloten dat zij bij elkaar gaan zitten en de bereidheid tonen de wederzijdse geopolitieke belangen te benoemen, te respecteren en gezamenlijk in te zetten om de regering en de oppositie in Syrië te dwingen serieus met elkaar te onderhandelen.
Trouw, 5 Januari 2013
Trade, Not Aid
De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel dient niet de export van Nederland naar de ontwikkelingslanden te bevorderen, maar de import uit die landen. Dat zou pas coherent beleid zijn. Maar het staat haaks op het regeerakkoord, dat in meer dan een opzicht duurzame belangen van ontwikkelingslanden ondergeschikt maakt aan Nederlandse commercie.
Vice Versa, december 2012
Respect voor Rwanda
De traditionele rechtspleging in Rwanda, Gacaca, ter berechting van de schuldigen aan de genocide waarbij bijna een millioen mensen waren omgebracht, is vanuit het Westen bekritiseerd. Het was lekenrechtsspraak, waarbij slachtoffers en nabestaanden hun verhaal mochten doen. Het oogmerk, naast waarheidsvinding en rechtspleging, was nationale traumaverwerking, verzoening en heling.
Nieuwe Liefde, december 2012
De ODA voorbij
Pleidooi voor een uitbreiding van ODA tot een SDF stelsel: Sustainable Development Finance. De SDF doelstelling dient meer beleidscategorieen te omvatten dan de traditionele ODA. De behoefte aan internationale financiering wordt op een soortgelijke wijze berekend als destijds de behoefte aan louter ontwikkelingshulp. Het gemiddelde percentage zal hoger liggen dan de in 1992 in Rio de Janeiro overeengekomen 0,8%. Ook andere dan de traditionele donorlanden dragen bij. Het tarief is progressief, geen vlaktaks.
Vice Versa, november 2012
Rio + 20
De topconferentie die dit jaar plaatsvond in Rio de Janeiro was geen succes. Maar het had erger gekund. De onderhandelingen hebben een compromis opgeleverd det Noord en Zuid verplicht de economie te vergroenen en duurzame ontwikkelingsdoelstellingen te accepteren. Het is nu zaak regeringen aan hun woord te houden.
Vice Versa, September 2012
Een wijze Prins
Prins Claus leerde Europeanen zich zelf te beschouwen met de ogen van een Afrikaan. Zo had hij Nederlanders geleerd zich zelf te zien met de ogen van een Duitser. En hij heeft Duitsers geleerd hoe Nederlanders naar hen keken. Hij liet hen zien dat het mogelijk was van dat rare, eigengereide Nederland te houden. Dat was van onschatbare betekenis, wederzijds.
Vorsten, Oktober 2012
Maak alle vergaderingen openbaar
Besluitvormend overleg vindt plaats binnen de Ministerraad en in Kamerfracties. Beide vergaderen achter gesloten deuren. Dat vindt iedereen vanzelfsprekend. Is dat ook zo?
Nieuwe Liefde, september 2012
Schoffering van een bemiddelaar
Kofi Annans vredesplan voor Syrië is niet uitgevoerd. Hij faalde, omdat Rusland en de VS hem dwarszaten. Hun onenigheid vormt een groot risico bij volgende conflicten.
Trouw, 11 augustus 2012
Voorloper
Het Nederlandse ontwikkelingsbeleid is geïnspecteerd en geëevalueerd als geen ander en de uitkomsten zijn immer serieus genomen. Dat mag wel eens onderstreept worden nu zovelen van alles en nog wat te berde brengen over de effecten van ontwikkelingsamenwerking.
Vice Versa, zomer 2012
Na 2015
Op de wereldconferentie over duurzame ontwikkeling, Rio +20, is afgesproken Sustainable Development Goals (SDGs) te formuleren en de internationale ontwikkelingsagenda na 2015 daarop te richten. Verwezenlijking van de eerder afgesproken Millennium Development Goals (MDGs) is essentieel om de armoede in de wereld in 2015 te halveren. Maar er is meer nodig. Minder moeder- en kindersterfte, meer toegang tot basisonderwijs, voedsel en drinkwater, en terugdringing van malaria en hiv/aids kunnen niet worden verwezenlijkt louter via daarop toegespitst beleid in de desbetreffende sectoren. Een doeltreffende aanpak van structurele oorzaken van de armoede vereist strijd tegen sociaal-economische ongelijkheid, schending van mensenrechten, escalatie van geweld, religieuze en culturele discriminatie, lijfeigenschap, mensenhandel, corruptie, landjepik, financiële speculatie en andere vormen van misbruik van macht en pervertering van de markt. Met andere woorden: SDGs, zinvol op zich, helpen bij de verwezenlijking van de MDGs.
Vice Versa, juli 2012
Conflict Syrië bedreiging wereldvrede
Zware druk is nodig op alle partijen in Syrië, vanuit een internationale gemeenschap die zich niet uiteen laat spelen. Daarbij zullen, om een eigentijdse term te gebruiken, landen over hun eigen schaduw moeten springen. In Nederland wordt daarmee bedoeld dat partijbelangen opzij worden geschoven ten gunste van het algemeen belang, dat uiteindelijk in het belang van alle partijen blijkt te zijn. Dat geldt ook voor het Syrische conflict. De VS en Rusland zullen samen moeten optrekken in plaats van elkaar bekritiseren en langs elkaar heen werken. Zij zullen andere landen erbij moeten betrekken, ook landen waarvan zij vrezen dat die te machtig worden.
Trouw, 9 juni 2012
Tanend Europees idealisme
Voor het eerst in de geschiedenis van de Europese integratie worden mensen opzettelijk armer gemaakt dan zij waren en wordt de democratie binnen afzonderlijke landen doelbewust terzijde geschoven. De Europese Unie is overgeleverd aan technocraten, die dansen naar de pijpen van de markt. Schuldigen aan de crisis worden uit de wind gehouden. Europese politici buigen voor de belangen van het financiële grootkapitaal en links heeft geen alternatief. Macho politici, ook Duitse en Nederlandse, lijkt het niet te interesseren hoe het mensen elders in Europa vergaat. De slachtoffers van het dictaat dat hen is opgelegd door kapitaalsbelangen, gedekt door een democratisch niet gecontroleerde Europese bureaucratie, protesteren, maar worden als schuldigen weggezet. Als wij maar buiten schot blijven …
Niet alleen het sociale karakter van Europa is in het geding, ook de democratie. Mijn geloof in het project Europa taant.
Nieuwe Liefde, juni 2012
Belofte maakt schuld
Het wordt vaak vergeten, maar de MDGs gelden niet alleen ontwikkelingslanden, maar alle landen, ook binnen Europa en Amerika. En zij gelden onvoorwaardelijk: nergens staat geschreven dat de armoede alleen wordt gehalveerd wanneer er voldoende hulp van buiten komt of wanneer de internationale omstandigheden dat mogelijk maken. Het gaat niet alleen om internationaal beleid, maar bovenal om binnenlandse politiek. Economische crisis of niet: de armoede dient te worden verkleind en niet vergroot, bijvoorbeeld door de wijze waarop die crisis wordt aangepakt. Onvoldoende hulp is geen excuus: politieke leiders hebben beloofd: "We will spare no effort".
Vice Versa, April 2012
Een sprankje hoop
Het regime in Damascus is bruut en onbetrouwbaar. Maar er is geen alternatief dan politieke onderhandelingen, en veel druk, vanuit een Veiligheidsraad die zich niet uiteen laat spelen.
Trouw, 29 april 2012
Vervuiling
Het huidige Nederlandse beleid ten opzichte van vluchtelingen heeft weinig meer met recht en humaniteit te maken. Verwijdering uit ons land heeft meer prioriteit dan het bieden van asiel aan vervolgden. Er is momenteel ruim aandacht voor zogeheten schrijnende gevallen en voor langdurig in ons land verblijvende, goed geïntegreerde kinderen. Solidariteitsacties helpen soms uitzetting te voorkomen. Zij hebben geluk. Het gaat echter niet om geluk, maar - nogmaals - om recht en humaniteit.
De Nieuwe Liefde, Maart 2012
Geloven of doordenken?
Is de snelle opeenvolging van centrale thema’s in het ontwikkelingsbeleid een teken van onvolwassenheid, of is een meer positieve kijk gerechtvaardigd? De geschiedenis van ontwikkelingstheorieën en ontwikkelingsbeleid kan ook op een andere manier worden geschreven, niet als een modieuze afwisseling van de ene door de andere hype, maar als een permanente zoektocht naar nieuwe inzichten. Eerdere centrale thema's horen niet op de schroothoop, maar wel de wijze waarop zij vaak worden omarmd: als een geloofsartikel.
Vice Versa, Februari 2012
De meerwaarde van kleinschalige civiele hulp
Het zou nuttig zijn wanneer er Nederland een instelling zou komen die particulieren kan bijstaan wanneer zij daarom vragen, bijvoorbeeld een school, een groep teruggekeerde ontwikkelingswerkers, of een solidariteitscomité. In een enkel geval zijn zij gebaat bij een beetje extra financiële steun, maar veelal kunnen zij vooral geholpen worden met logistieke bijstand en advies. Zij zullen zich vooral gesteund achten door respect en waardering: waardering voor een belangeloze bijdrage, en respect voor de bereidheid om tegen de stroom in te roeien: tegen de tegenwoordig zo gebruikelijke arrogantie ten opzichte van mensen en culturen in andere landen.
Nederlands Tijdschrift voor Plastische Chirurgie, januari 2012
Fair Trade
De wereldeconomie steekt nog nog steeds oneerlijk in elkaar. Dat veranderen gaat verder dan ‘ja’ zeggen tegen eerlijke, schone, groene en duurzame producten. Het betekent ook ‘nee’ zeggen tegen alles wat daarmee in strijd is.
Vice Versa, December 2011
more...
Essays
Enduring Srebrenica
The book of Srebrenica cannot be closed. The victims will not forget what happened and they will recall events, also after the perpetrators have been tried. The story will have to be told and retold, by the spoken or the written word and with images, during commemorations of the dead and in classrooms, as long as the survivors and their children demand this.
Preface to: Claudia Heinermann, Enduring Srebrenica, Westerbork, 2012 (photobook)
Preface to: Claudia Heinermann, Enduring Srebrenica, Westerbork, 2012 (photobook)
Beginselen en politiek
Onbehagen over het reilen en zeilen van de maatschappij is voor alle partijen een bestaansgrond. Politieke partijen vertalen die onvrede in een perspectief, al dan niet gebaseeerd op beginselen, en een programma dat beoogt het perspectief dichterbij te brengen. Er is meer nodig dan een herijking van beginselen en een percipiering van het algemeen belang. Het politieke bestel dient vernieuwd te worden. Dat is niet gemakkelijk, want de machtspositie van politieke partijen is in het geding. Vernieuwing van de democratische besluitvorming teneinde de betrokkenheid van burgers te vergroten kan de positie van politieke partijen verzwakken. Maar verandering van machtsverhoudingen is inherent aan politiek en bovendien: politieke partijen die niet wensen te vernieuwen zijn gedoemd hun positie te verliezen.
Voorwoord in: Joel Voordewind, ‘Ben ik nou gek?’, Heerenveen, 2012
The United Nations. Values, Practices, and Reform.
The present system is no longer able to addres the main challenges for
humankind. Ten proposals for reform.
In: Development Dialogue, no 57, December 2011, pp 163 - 181
Geen vijanden
Solidariteit met slachtoffers van geweld vraagt niet alleen compassie, maar ook inzicht in machtsverhoudingen. Vreedzaam protest vereist volharding en geloof dat het werkt. Geweldloos verzet vereist moed. Dat alles vergt partij kiezen, niet voor de ene dan wel de andere partij, maar voor de slachtoffers. En, zo schrijft Anne de Jong, het vergt strijd: strijd tegen angst, vooroordelen en haat. In dit boek laat de schrijfster zien dat vreedzaam protest en verzet wezenlijk moeilijker is dan gewelddadig verzet. Je kunt pas echt kiezen voor daadwerkelijk geweldloos verzet als je ook je eigen angst overwint en bereid bent je volledig kwetsbaar op te stellen. Maar wie dat doet mag er ook van uitgaan dat geweldloos verzet meer uitzicht biedt dan geweld
In: Anne de Jong, Geen vijanden, Amsterdam, Rainbow, 2011
The quest for sustainability: some reflections
As a student in economics, I was intrigued by questions concerning self-sustaining growth. Presently, my main academic and political interest is with sustainable development. Theoretically, this is a world of difference: Development instead of growth and sustainable rather than perpetual. Have priorities changed?
In: Development,Vol 54, nr 2, June 2011, pp.155 - 160
The United Nations in a World of Conflict
A commentary on a text from Erskine Barton Childers with a threefold appeal: believe in the opportunities that present themselves,
get mobilised and confront selfish powers. That is what the founding fathers of the UN had in mind. It is still worth a try.
A commentary on a text from Erskine Barton Childers <br />In: Development Dialogue, No 56, June 2011
Geen interventies zonder politieke oplossingen
De recente Veiligheidsraadresoluties voor de Ivoorkust en Libië zijn de eerste waarin de bescherming van mensen vooropstaat. Dat is vooruitgang. Maar in situaties van massale en grove schendingen van mensenrechten, grootschalig geweld tegen de eigen bevolking, onderdrukking van minderheden, en het ombrengen van politieke tegenstanders is meer nodig dan een militaire interventie.
In: Socialisme en Democratie, Jaargang 68, nr 4, April 2011
Eeuwig profijt
Koloniaal profijt resulteert in een langdurige voorsprong van koloniale mogendheden. Die kan vervolgens worden gebruikt om de economische ontwikkeling van voormalige koloniën te dwarsbomen. De voorsprong bestendigt zich zelf.<br />
Besprekingsartikel van: Jan Breman, <em>Koloniaal profijt van onvrije arbeid</em>
In: De Groene Amsterdammer, 14 April 2011
Er uit geschopt of uitgetreden?
"De onafhankelijkheid is Suriname opgedrongen en het land is te vroeg onafhankelijk geworden. Dat is allemaal de schuld van het kabinet Den Uyl. ..."
In: John Leerdam en Noraly Beijer, Suriname en ik. Amsterdam: Meulenhoff, 2010
Ontwikkeling is meer dan modernisering
Het recente rapport van de WRR over ontwikkelingssamenwerking, Minder pretentie, meer ambitie, is gebaseerd op een eenzijdige definitie van ontwikkeling en een aanvechtbare analyse van ontwikkelingsprocessen
Roodkoper, 14e jaargang, nr. 2, juni 2010.
Locked in Waiting Rooms Beyond the Purview of Politicians
A study on capitalism, labour relations and neo-bondage in the formal and informal sector of agriculture and industry in India
Review article of Jan Breman, The Poverty Regime in Village India, New Delhi, Oxford University Press, 2007.<br />The Journal of Peasant Studies, 36 (4)
Development-oriented research: Taking the side of the poor
What is the role of research in development policy making? It should investigate the mechanism of power. It should analyze the negative impacts of policies of the rich on the poor. It should provide the knowledge necessary to elaborate alternative approaches. It should enable the voiceless and powerless to design their own future and to decide themselves about their own develpment path.
in: Louk Box, Rutger Engelhard and Henk Molenaar: Knowledge on the Move. Emerging Agendas for Development-oriented Research, Leiden, 2009, pp. 267-272.
Climate, Scarcities and Development
There is an implementation gap. It is always 'next time, not yet'. Where is the urgency? What will the reaction of poorer countries if developed countries do not meet the Kyoto obligations? Why is there still a focus on procedures, institutions and finance, rather than taking action to cut emissions? Reforestation is important. Adaptation too. However, present emphasis on avoiding deforestation, and quarrels about who is going to pay for adaptation, take away attention from mitigation. They wrongly lead to compensation tactics.
in: Development, 2008, nr. 51, pp. 382-386
more...
Speeches
Peter Kooijmans. Ontwapening: doel en middel
Symposium ter herdenking Prof. P.H. Kooijmans, Universiteit Leiden 26 april 2013
Corporate Social Responsibility. Don’t Put All Your Eggs in One Basket
Keynote Address Conference on Global Social Responsibility, Dhaka, Bangladesh, 28 February 2013
Post-Conflict Peacebuilding. Don’t put the cart before the horse
Hans Singer Lecture, Institute of Development Studies, University of Sussex, Brighton, UK, 14 November 2012
Peacekeeping: Acting as a Good Tailor When the Need Arises
Erskine Childers Lecture, London, 10 September 2012
Lost in Expectations. Social Democracy Today
Adress to Social Democracy Conference, Flinders University, Adelaide, Australia, 17 February 2012
Van naaischool naar naaldkunst: uit de school geklapt
Toespraak opening tentoonstelling museum MuZee, Scheveningen, 17 september 2011
Building Blocks for a Consensus
Conference Society for International Development (SID), Washington, July 30, 2011
Gacaca
Address at the Closing of Gaca Courts Activities, Kigali, Rwanda, June 18, 2012
4 Mei
Toespraak Verzetsmuseum Zuid-Holland, Gouda, 4 mei 2011
Links zonder grenzen
Jaap Kruithof Lezing, Gent, 24 februari 2011
Planet of Great Opportunities
Kapuscinski Lecture, London School of Economics, London, 16 February 2011
Een minuut stilte
Toespraak Airborne herdenking, Arnhem 17 september 2010
Srebrenica: het boek is niet gesloten
Toespraak herdenking genocide Srebrenica, Den Haag, 11 juli 2010
Kinderen eerst
Toespraak 65e verjaardag Herman van Veen, Theater Carre, 14 maart 2010
more...
Interviews
"We need a countervailing power in the system"
In: Lider Magazine (Croatia), January 2013
'Despenalizar a jóvenes ayuda'
In: Prensa Libre, (Guatemala), June 17, 2012
"Geweldloos verzet is iets heel moedigs ...."
In: De Brug, december 2011
People have the power
SID Forum, June 1, 2011
A European Perspective on Public Health
Impact, Population Services International, May 2011
Geloofwaardigheid van moreel appèl
In: Bech Report, nr 3, December 2010
Veiligheid brengen in Europees verband
In: ARMEX, December 2010
Ocampo Will Not Succeed Bringing Bashir to The Hague
In: Sudan Nile, 28 Oktober 2010
"Ik denk dat opgroeiende mensen in onze samenleving veel langer een kinderlijke nieuwsgierigheid en oprechte interesse voor de ander zouden moeten vasthouden"
In: Janneke Juffermans "Grenzeloos Gedreven", Amsterdam, 2010
Hare Majesteit volgens Jan Pronk. Het verhaal van twee koninginnen
In: Plus Magazine, april 2010
"Ik heb getracht er bovenop te zitten"
In: L.J. van Damme en M.G.M. Smits (red.), "Voor de ontwikkeling van de Derde Wereld. Politici en ambtenaren over de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking 1949-1989", Den Haag, 2009
more...
Video
Toespraak Evert Vermeer Stichting, Amsterdam, 11 mei 2012
De Kist, EO TV uitzending 8 december 2011.
College Lowlands, Ontwikkelingssamenwerking: ratio, belang, ethiek, effect
21 Augustus 2011
Kapuscinski lecture, London 16 February 2011
Nacht van de vrede
21 september 2010
more...